Is moed cultureel bepaald?

"Moed is doen wat juist is, ook als je bang bent." Het klinkt als een universele waarheid. Toch blijkt, zodra je over grenzen heen kijkt, dat de invulling van moed sterk kan verschillen. Wat in de ene cultuur als bewonderenswaardig geldt, kan elders als onverstandig, ongepast of zelfs egoïstisch worden gezien. De vraag is daarom niet alleen of mensen overal ter wereld moed kennen, maar: wat verstaan verschillende culturen eigenlijk onder moed?

Een universele deugd

Dat moed wereldwijd wordt gewaardeerd, blijkt uit onderzoek van Dahlsgaard, Peterson en Seligman (2005). Zij bestudeerden religieuze en filosofische tradities uit verschillende delen van de wereld, waaronder het confucianisme, boeddhisme, hindoeïsme, jodendom, christendom en de Griekse filosofie. Ondanks alle verschillen vonden zij een opvallende overeenkomst: moed behoort overal tot de deugden die essentieel worden geacht voor een goed leven. Blijkbaar herkennen mensen in uiteenlopende tijden en culturen iets fundamenteels in het vermogen om te handelen wanneer er iets waardevols op het spel staat en de uitkomst onzeker is. Maar universeel betekent niet dat iedereen hetzelfde bedoelt.

“Courage is universally valued across cultures and historical traditions.” (Dahlsgaard et al., 2005)

Ik of wij

In meer individualistische samenlevingen, zoals de Verenigde Staten en in zekere mate ook West-Europese landen zoals Nederland, wordt moed vaak begrepen als iets wat binnen het individu ligt: het vermogen om eigen overtuigingen te volgen, ook wanneer die botsen met de norm. Moed krijgt daar al snel de vorm van zichtbaar handelen, je uitspreken, risico nemen of tegen de stroom ingaan. Onderzoek van Sun, Kinsella en Igou (2024) laat zien dat in dit soort contexten helden en moedige personen vaker worden beschreven als onafhankelijk en autonoom, iemand die zijn of haar eigen pad kiest ondanks sociale druk.

“Individualistic cultures emphasize independence, whereas collectivistic cultures emphasize duty and group concern.” (Sun et al., 2024)

In meer collectivistische samenlevingen, zoals China, Japan en Zuid-Korea, verschuift die focus. Daar wordt moed vaker gezien als het vermogen om verantwoordelijkheid te dragen voor het geheel, zelfs wanneer dat persoonlijke offers vraagt. Moed zit minder in het jezelf onderscheiden, en meer in het volhouden van relaties, het beschermen van harmonie en het bijdragen aan het welzijn van de groep. In dezelfde studie van Sun, Kinsella en Igou (2024) worden helden daar juist vaker geassocieerd met zorg, loyaliteit en het dienen van de gemeenschap.

https://www.youtube.com/watch?v=zQj1VPNPHlI

Video: Hofstede over individalisme en collectivisme

Waarom moed in het buitenland soms makkelijker voelt

Een interessant verschijnsel is dat veel mensen zich moediger gedragen wanneer ze zich in een andere cultuur bevinden. Ze spreken makkelijker onbekenden aan, proberen sneller iets nieuws uit en nemen sociale risico's die ze thuis misschien zouden vermijden. Dat komt mogelijk doordat we thuis de sociale regels goed kennen. Dit benoemt Ingrid Smit ook in de podcast voor Project Moed. We weten wat afwijkt en welke gevolgen dat kan hebben. In een andere cultuur zijn die normen minder duidelijk. Juist daardoor ontstaat soms meer ruimte om buiten de gebaande paden te handelen.

Misschien is moed daarom niet alleen een persoonlijke eigenschap. Misschien hangt moed ook samen met de culturele omgeving waarin iemand zich beweegt.

Welke moed zien we niet?

De twee onderzoeken samen schetsen een interessant beeld. Aan de ene kant lijkt moed een universele menselijke deugd (Dahlsgaard et al., 2005). Aan de andere kant bepaalt iedere cultuur welke vormen van moed zichtbaar worden en welke minder aandacht krijgen (Sun et al., 2024). Dat roept een vraag op die misschien nog interessanter is dan de vraag wat moed ís: Welke vormen van moed hebben wij geleerd te herkennen en welke blijven buiten beeld? Misschien zijn we zo gewend geraakt aan de moed van het spreken dat we minder oog hebben voor de moed van het luisteren. Misschien bewonderen we de moed van de pionier, maar zien we minder goed de moed van degene die jarenlang blijft zorgen, dragen of volhouden. Juist door naar andere culturen te kijken, ontdekken we dat moed veel meer gezichten heeft dan we vaak denken.

Lees meer in deze blog over moed in verschillende culturen.