De Veiligheidsparadox

Organisaties investeren in psychologische veiligheid, overheden zorgen voor strikte regelgeving, en technologieën zoals zelfrijdende auto’s beloven ons te beschermen tegen risico’s. Het klinkt als een ideale omgeving voor moed: als alles veilig is, durf je toch meer? Niet altijd. Hier komt de veiligheidsparadox om de hoek kijken. Het idee is simpel: hoe veiliger iets wordt gemaakt, hoe meer mensen zich geneigd voelen risico’s te nemen. Veiligheid kan dus overmoed aanwakkeren in plaats van moed.

Een klassiek voorbeeld van de veiligheidsparadox zien we bij overstromingsbescherming in Australië. In steden zoals Lismore (NSW) bouwden gemeenschappen dijken en dammen om rivieren te beheersen. Het onverwachte gevolg: mensen vestigden zich juist in deze normaal risicovolle gebieden, omdat het gevoel van veiligheid groot was. Wat bedoeld was om risico’s te verkleinen, leidde zo tot grotere blootstelling aan gevaar; bij een extreme overstroming kan de schade daardoor groter zijn dan voorheen. Dit illustreert hoe veiligheidsmaatregelen soms echte moed ondermijnen en overmoed aanmoedigen, omdat het bewustzijn van risico vervaagt zodra bescherming tastbaar lijkt.

Foto: Overstromingen in Lismore, New South Wales, Australië (2022)

Zo ook in organisaties. Neem een bedrijf dat psychologische veiligheid hoog in het vaandel heeft. Medewerkers voelen zich vrij om fouten toe te geven en ideeën te delen. Dat klinkt als een voedingsbodem voor moed – en dat is het ook, tot op zekere hoogte.

Het probleem ontstaat wanneer dit gevoel van veiligheid risico-inschatting vervaagt. Teams lanceren grote projecten of nemen beslissingen zonder voldoende evaluatie, omdat het systeem hen het gevoel geeft dat fouten “niet erg” zijn. Wat bedoeld was als een manier om moed te stimuleren, kan omslaan in overmoed, waardoor de organisatie kwetsbaar wordt.

De uitdaging voor leiders en ontwerpers is duidelijk: creëer veiligheid, maar houd risico’s zichtbaar. Moedig mensen aan om te handelen vanuit inzicht, niet uit blind vertrouwen. Alleen dan wordt veiligheid een platform voor echte moed, en geen excuus voor overmoed.